Οδοιπορικό στις στάνες του Αγίου Γερασίμου

Στην καρδιά του δρυμού των Ομαλών, εκεί όπου η φύση αγκαλιάζει τους πρόποδες του Αίνου και ο αέρας μοιάζει να κουβαλά ψιθύρους από άλλες εποχές, βρίσκονται οι Στάνες του Αγίου Γερασίμου, ένας τόπος γοητευτικός και ξεχασμένος. Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα πέτρινων κτισμάτων, σήμερα ερειπωμένων, που η τοπική παράδοση συνδέει με τις αγροτικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες του Αγίου Γερασίμου ήδη από τον 16ο αιώνα.

Το συγκρότημα, κτισμένο σε μια φυσική αναβαθμίδα με πανοραμική θέα προς τα χωριά της Λειβαθούς, αποκαλύπτει έναν τρόπο ζωής που χάθηκε. Οι χοντροί ξερολιθένιοι τοίχοι, οι μικρές τετράγωνες θυρίδες, τα ίχνη ξύλινων δοκαριών και τα υπολείμματα πατωμάτων και κεραμιδιών μαρτυρούν ότι οι στάνες αυτές δεν ήταν απλοί πρόχειροι στάβλοι· ήταν οργανωμένα κτίσματα, φτιαγμένα για να αντέχουν εποχές, και για να υπηρετούν τον κύκλο των αγροτικών εργασιών.

 

  

Σε πολλές από τις μεγαλύτερες πέτρες που ξεχωρίζουν ανάμεσα στη μικρότερη λιθοδομή, μπορεί κανείς να διακρίνει ίχνη παλαιότερης λάξευσης, χαρακές, εγκοπές και σχήματα που δεν ταιριάζουν με απλή κτηνοτροφική χρήση. Αυτοί οι λίθοι αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ενσωματωμένων οικοδομικών μελών από παλαιότερα κτίρια (αυτό που ονομάζουμε αρχιτεκτονικά «εντοιχισμένα κατάλοιπα»), κάτι που είναι συνηθισμένο στα Επτάνησα ήδη από τη Μεσαιωνική περίοδο. Η παρουσία τους αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι στην περιοχή υπήρχε αρχαιότερο οικοδόμημα, πιθανώς μικρός ναΐσκος ή κατασκευή προχριστιανικών χρόνων, από το οποίο μεταφέρθηκαν οι λίθοι.

 

Η τοπική προφορική παράδοση και παλιές μοναστηριακές αναφορές ενισχύουν αυτή την εικόνα. Σύμφωνα με συνοπτικές περιγραφές που καταγράφονται σε αρχεία της Μονής Αγίου Γερασίμου και σε μαρτυρίες του 19ου αιώνα, ο Όσιος εργαζόταν «εν ευρυχώρω τόπω εντός του δρυμού των Ομαλών», όπου χρησιμοποίησε παλαιότερα πέτρινα κτίσματα για τις ανάγκες εργασιών και φύλαξης ζώων. Άλλες τοπικές καταγραφές του ίδιου αιώνα κάνουν λόγο για «κατεστραμμένα κτίσματα άνω των Βλαχάτων, με παλαιόν τρόπον δομήσεως», από τα οποία ο Άγιος «έλαβε λίθους». Αν και δεν προσδιορίζουν με ακρίβεια το σημείο, η περιγραφή ταιριάζει εντυπωσιακά με τα ερείπια που σώζονται στη θέση σήμερα .

 

Ακόμη και σήμερα, παρατηρώντας τις μεγάλες λαξευμένες πέτρες στις γωνιές των θυρών ή τις τετράγωνες βαθιές οπές, ο επισκέπτης νιώθει ότι κοιτάζει κάτι πολύ παλαιότερο από τον 16ο αιώνα. Η αρχιτεκτονική μορφή, πολυθάλαμες κάτοψεις, αναλημματικοί τοίχοι, ενσωματωμένες πέτρες υψηλής ποιότητας, παραπέμπει σε προγενέστερες χρήσεις, πριν μετατραπούν σε στάνες. Το περιβάλλον συμπληρώνει την εικόνα: ένα φυσικό πλάτωμα στρατηγικά τοποθετημένο, με καθαρή οριοθέτηση και θέα προς τη θάλασσα.

Σήμερα, τα κτίσματα βρίσκονται σε κατάσταση κατάρρευσης, όμως έχουν μια παράξενη αρχοντιά. Τα σπασμένα κεραμίδια, τα μισοσαπισμένα δοκάρια και οι διάσπαρτοι λίθοι μοιάζουν να αφηγούνται μια ιστορία που ξεκινά πολύ πριν περάσει από εδώ ο Άγιος. Και την ίδια στιγμή, το τοπίο γύρω τους —δροσερό, πράσινο, γεμάτο πουρνάρια και δρυς, θυμίζει πόσο ζωντανό παραμένει το βουνό.

  

Οι Στάνες του Αγίου Γερασίμου δεν είναι απλώς ένα εγκαταλειμμένο κτίσμα· είναι ένας υπαιθριακός φάκελος ιστορίας. Ένας τόπος όπου η πέτρα κρατά μνήμη. Κάθε εγκοπή στις παλιές πλάκες, κάθε τοίχος που στέκεται ακόμη, κάθε μικρή λαξεμένη επιφάνεια είναι ένα κομμάτι ενός χαμένου παρελθόντος που περιμένει να μελετηθεί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ & ΠΗΓΕΣ

Επιστημονικές

Ανδριώτης Ν. (1998). Ιστορία της Κεφαλονιάς. Σωτηρίου Μ. (2001). Μεσαιωνικά ξωκλήσια και αγροτικές εγκαταστάσεις στα Επτάνησα. Πίκουλας Γ. (2004). Ορεινές διαδρομές και αρχαία μονοπάτια στην Κεφαλονιά. Μαντζαβίνος Π. (2013). Το αγροτικό τοπίο της προνεωτερικής Κεφαλονιάς. Αρχαιολογική Υπηρεσία Κεφαλονιάς – ΥΠΠΟΑ (δημοσιευμένες αναφορές).

Λαογραφικές – Τοπικές

Λαογραφικό Μουσείο Κεφαλονιάς – Τοπικές καταγραφές (1930–1960). Kefalonia Heritage – «Οι Στάνες του Αγίου Γερασίμου». Πολιτιστικός Σύλλογος Σβορωνάτων – σημειώματα περιοχής Λειβαθούς. Καταγραφές Μονής Αγίου Γερασίμου (αναφορές 19ου αιώνα – μη ακριβείς τοποθεσίες). Τοπικές προφορικές μαρτυρίες Περατάτων – Κουρκουμελάτων (1987, 2015).